Waarderend werken

Hoe doe je aan waardering?

Jongeren die zich engageren (als vrijwilliger, jobstudent, art. 17er, ...) vormen de basis van heel wat jeugdwerkorganisaties. Deze jongeren zien en waarderen, is dan ook een belangrijke taak in het jeugdwerk. Waardering kan op veel verschillende manieren: immaterieel via bedankingsevents of feestjes, coachend via vormingen en vaardighedenversterking of materieel via gadgets en merch.

Het jeugdwerk zet op veel verschillende waarderingsmethodes in, net omdat er heel veel redenen zijn waarom een jongere aan jeugdwerk doet. Iedere waardering speelt in op één of enkele van die redenen.

Het is belangrijk om te begrijpen dat motivatie niet binair is, maar uit verschillende lagen en drijfveren bestaat. The Ocatalysis Framework for Gamification & Behavioral Design biedt hier een sterk kader om waardering op een dynamische wijze vorm te geven.

Wat is The Ocatalysis Framework for Gamification & Behavioral Design?

Dit framework is een theoretisch model, ontwikkeld door Yu-Kai Chou, dat uitlegt waarom

mensen gemotiveerd worden en op welke manieren je die motivatie kan beïnvloeden via gamification.

Het vertrekt vanuit het idee dat motivatie niet binair is maar ontstaat uit acht kernmotivaties die ons gedrag beïnvloeden. Dit model ondersteunt organisaties bij het aantrekkelijker en betekenisvoller maken van ervaringen, door spelprincipes te integreren in contexten die niets met spel te maken hebben, zoals bijvoorbeeld vrijwilligerswerk. Het model wordt ingezet om systemen te ontwikkelen die zowel mensen intrinsiek en extrinsiek motiveren.

De 8 kernmotivaties:

1.       Epic Meaning & Calling

= Geef betekenis, laat vrijwilligers zien dat hun werk bijdraagt aan een groter doel. Deel verhalen over impact en gebruik dashboards die de gezamenlijke resultaten tonen. Dit versterkt het gevoel van zingeving. Hierbij kan bijvoorbeeld gebruik gemaakt worden van de SDG of Sustainable Development Goals

2.      Development & Accomplishment

= Beloon vooruitgang, introduceer badges, levels en mijlpalen. Bijvoorbeeld: een “Community Hero”-badge na 100 uur inzet. Maak een vooruitgangskaart zichtbaar in een vrijwilligersportaal, zodat groei tastbaar wordt.

3.       Social Influence & Relatedness

= Stimuleer sociale erkenning, organiseer teamchallenges en publiceer een “Vrijwilliger van de maand” op social media. Sociale waardering versterkt verbondenheid en motivatie.

4.      Ownership & Possession

= Creëer eigenaarschap, geef vrijwilligers persoonlijke profielen waarin ze hun prestaties en verzamelde badges zien. Dit geeft een gevoel van eigenaarschap en trots.

5.      Empowerment & Feedback

= Bied ruimte voor creativiteit, laat vrijwilligers ideeën indienen en mee nadenken over projecten. Geef directe feedback via een platform. Zo voelen ze invloed en betrokkenheid.

6.      Scarcity & Impatience

= Speel met exclusiviteit, introduceer speciale events of unieke badges voor actieve vrijwilligers. Exclusiviteit maakt waardering bijzonder.

7.       Unpredictability & Curiosity

= Maak gebruik van verassingen, geef onverwachte shout-outs of beloningen. Onvoorspelbaarheid houdt het leuk en spannend.

8.      Loss & Avoidance

= Gebruik verlies als prikkel, laat zien wat vrijwilligers missen als ze niet actief blijven, bijvoorbeeld door een status die kan vervallen bij inactiviteit. Dit stimuleert continuïteit.

Door waardering te koppelen aan verschillende motivaties, zorg je voor een continuüm van motivatie in plaats van een binair systeem. Vrijwilligers ervaren zo niet enkel erkenning, maar ook uitdaging, verbinding en nieuwsgierigheid. Dit draagt bij aan het behoud van je vrijwilligers, tevredenheid en impact.

Hoe deze motivaties een impact hebben op het soort engagement dat je opwekt:

Binnen het Octalysis framwork zijn  Social Influence, Empowerment & Curiosity eerder intrinsieke motivatoren. Accomplishment, ownership & scarcity zijn dan weer eerder extrinsieke motivatoren.

Bij de extrinsieke motivatoren ben je gemotiveerd omdat je iets wilt bereiken, of dat nu een doel, een goed of iets anders is dat je niet zomaar kunt krijgen. De kernmotieven van de intrinsieke motivatoren zijn het omgekeerde: je hebt geen doel of beloning nodig om je creativiteit te gebruiken, met vrienden af te spreken of de spanning van het onvoorspelbare te voelen, de activiteit op zich is al de beloning.

Dit is belangrijk om te begrijpen, omdat jeugdwerkorganisaties soms te sterk naar extrensieke motivatoren neigen, zoals het belonen van gebruikers aan het einde van een activiteit. Uit veel onderzoeken is echter gebleken dat zodra je stopt met het aanbieden van de extrinsieke motivator, de motivatie van gebruikers vaak daalt tot een niveau dat veel lager ligt dan vóór de introductie van die motivator.

Een andere manier om dit framework te bekijken is: positieve motivatoren (meaning, accomplishment & empowerment) versus negatieve motivatoren (avoidance, scarcity & unpredictability)

Als iets boeiend is omdat je er je creativiteit mee kunt uiten, je er een gevoel van succes door krijgt doordat je een vaardigheid onder de knie krijgt, en het je een groter gevoel van zingeving geeft, dan geeft dat gebruikers een geweldig en krachtig gevoel. Aan de andere kant, als je altijd iets doet omdat je niet weet wat er daarna gaat gebeuren, je constant bang bent om iets te verliezen, of omdat er dingen zijn die je niet kunt krijgen, ook al zou je nog steeds uiterst gemotiveerd zijn om de acties te ondernemen, kan het vaak een nare nasmaak achterlaten.

Houd in gedachten dat het feit dat iets onder de noemer ‘negatieve motivator’ valt, niet automatisch betekent dat het slecht is. Het zijn en blijven slechts drijfveren en dat ze zowel voor productieve en gezonde resultaten als voor kwaadaardige en manipulatieve doeleinden kunnen worden ingezet. Veel mensen laten zich vrijwillig onderwerpen aan negatieve motivatoren om hunzelf te motiveren. Ook het jeugdwerk durft er wel eens gebruik van maken: jongeren zijn gemotiveerd omdat ze hun vriendengroep of de opgebouwde resultaten niet willen verliezen, omdat een positie een bepaalde autoriteit met zich meebrengt of omdat het een intens/onvoorspelbaar project zal zijn. Het is echter altijd belangrijk om te beseffen hoe dit soort motivatie steeds opnieuw een ander soort engagement met zich mee kan brengen.