Wat kan je doen als jeugdwerker?

Als jeugdwerker ontmoet je jongeren in alle mogelijke levensomstandigheden. Sommigen van hen missen een veilige, stabiele plek om te wonen. Dak- en thuisloosheid bij jongeren is vaak onzichtbaar en complex. Ze trekken van bank naar bank, slapen tijdelijk bij vrienden of bevinden zich op straat – zonder duidelijke structuur of houvast.

In zo’n situatie is het niet vanzelfsprekend om als jeugdwerker te weten wat je precies kan of moet doen. Het is steeds een afweging: hoe bied je hulp zonder je professionele grenzen te overschrijden? Wat is jouw rol in het leven van een jongere zonder thuis? En hoe blijf je nabij zonder over te nemen?

Toch kan jouw betrokkenheid van grote waarde zijn. Jongeren zoeken geen pasklare oplossingen, maar wel iemand die écht luistert, hen ziet en blijft geloven in hun mogelijkheden. Door een veilige relatie op te bouwen, signalen te herkennen en bruggen te slaan naar hulpverlening of huisvesting, kan jij een schakel zijn in hun herstel.

Hieronder gaan we in op de rol die je als jeugdwerker kan opnemen in situaties van dak- en thuisloosheid. Wat zijn jouw mogelijkheden? Waar liggen je grenzen? En vooral: hoe blijf je betekenisvol aanwezig in het leven van jongeren die geen thuis hebben – of die het onderweg zijn kwijtgeraakt?

Wat hebben jongeren in dak- en thuisloosheid echt nodig?

Wat kan jij concreet doen?

Veel jongeren die geen vaste verblijfplaats hebben, verdwijnen uit beeld. Ze slapen bij vrienden, verblijven tijdelijk bij kennissen of zijn ‘s nachts onderweg. Hun situatie wordt zelden erkend als echte dak- en thuisloosheid, waardoor ze vaak geen toegang krijgen tot hulp die beschikbaar is voor volwassenen, deze is namelijk niet afgestemd op de noden van jongeren. Dit maakt hun positie extra kwetsbaar. Als jeugdwerker kan jij een rol spelen in het zichtbaar maken van hun situatie.

1. Wees nabij en oordeel niet

Jongeren in deze situatie voelen zich vaak beschaamd, niet gezien of niet begrepen. Door er gewoon te zijn, zonder oordeel, bouw je vertrouwen op. Dat vertrouwen is de basis om stappen te kunnen zetten. Luister, stel vragen en peil naar de verwachtingen van de jongere. Durf ook je eigen grens aan te geven.

2. Materiele hulp

Jongeren die dak- of thuisloos zijn, hebben vaak in de eerste plaats nood aan basisvoorzieningen: een warme maaltijd, toegang tot wifi of gewoon een plek om hun gsm en powerbank op te laden. Kleine dingen die voor anderen vanzelfsprekend zijn, maken voor hen een groot verschil. Kijk eens wat jouw organisatie op dit vlak kan betekenen.

Misschien kunnen jullie bepaalde producten gratis aanbieden of tijdelijk ter beschikking stellen. Denk bijvoorbeeld aan een 'overlevingsrugzak' met essentiële spullen zoals zeep, wegwerpwashandjes, een tandenborstel, menstruatieproducten of een slaapzak. Zo’n rugzak kan een jongere net dat duwtje in de rug geven om een moeilijke dag door te komen.

Heb je geen kant-en-klare rugzakken? Ook losse items zoals een tandenborstel, slaapzak of warme jas kunnen je organisatie op een laagdrempelige manier uitlenen of meegeven. Wat voor jou een klein gebaar lijkt, betekent voor een jongere zonder vaste verblijfplaats vaak een wereld van verschil.

Je hoeft dit niet alleen te doen. Werk samen met een lokale kringloopwinkel, een OCMW– zij hebben vaak kledij, slaapmateriaal of hygiëneproducten ter beschikking en zijn bereid om bij te dragen aan dit soort initiatieven. Door je netwerk te vergroten kan je krachten bundelen, vergroot je je impact én bereik je jongeren op een concrete, helpende manier.

3. Herken de signalen

Veel jongeren doen er alles aan om niet op te vallen. Ze houden hun situatie verborgen, terwijl de signalen – vermoeidheid, rondhangen op straat, ontwijkende antwoorden, geen vaste slaapplek – tussen de regels door wel degelijk zichtbaar zijn.

Als jeugdwerker merk je vaak eerder dan anderen dat er iets niet klopt. Jongeren vertellen zelden direct wat er aan de hand is, maar hun gedrag vertelt een ander verhaal. Laat daarom het stereotype beeld van de dakloze man op straat los. Dak- en thuisloosheid ziet er bij jongeren anders uit – subtieler, verstopt achter schijnbaar normale routines.

Luister met aandacht. Hoor wat er níet wordt gezegd. Slapen ze telkens ergens anders? Hebben ze geen plek om naartoe te gaan? Ontbreekt er een stabiel netwerk? Dat zijn tekenen om serieus te nemen.

Probeer verder te kijken dan het stereotype beeld van dak- en thuisloosheid. Misschien is er een leidingspersoon die regelmatig in het jeugdhuis of de lokalen overnacht, een lid dat na het kamp niet goed weet waarheen te gaan, of iemand die geen vast adres kan opgeven. Misschien merk je dat een jongere vaak van woonplaats verandert, telkens op zoek naar een plek om te blijven. Dak- en thuisloosheid in het jeugdwerk ziet er niet altijd uit zoals we het ons voorstellen, soms speelt het zich af heel dichtbij, in kleine, onzichtbare vormen.

Durf als jeugdwerker ook zelf het gesprek aan te gaan. Stel vragen – open, betrokken en zonder oordeel. Niet om te confronteren, maar om ruimte te bieden. Zo geef je jongeren de kans om te vertellen wat ze zelf moeilijk kunnen zeggen.

4. Werk actief op het kruispunt van verschillende levensdomeinen

Je staat er niet alleen voor. Er bestaan heel wat organisaties en diensten die jongeren kunnen ondersteunen wanneer het thuis misloopt. Denk aan financiële hulp via het OCMW, materiële ondersteuning zoals voedselpakketten of kledij via voedselbanken of sociale initiatieven, en geestelijke gezondheidszorg via bijvoorbeeld het JAC. Ook voor jongeren die zelfstandig (moeten) wonen, is er begeleiding mogelijk via CBAW binnen de jeugdhulp. Opvang voor jongeren bestaat, maar blijft helaas beperkt en vaak moeilijk toegankelijk. Toch is het belangrijk te weten dat er plekken zijn waar jongeren – samen met jou – terechtkunnen. Het begint bij erkennen dat je het niet alleen moet oplossen. Samen sta je sterker.

Zoek bewust de samenwerking met deze netwerken. Door jongeren actief toe te leiden naar passende hulp, geef je hen toegang tot ondersteuning waar ze vaak recht op hebben – ook al weten ze dat zelf nog niet altijd of durven ze er niet op te vertrouwen.

Tegelijkertijd is het belangrijk om realistisch te zijn over dit proces. Er is geen snelle, eenvoudige oplossing. Voor veel jongeren is het krijgen van de juiste hulp een moeizaam en langdurig traject. De bureaucratie is traag, wachtlijsten zijn lang, en het systeem is vaak niet afgestemd op de leefwereld van jongeren. Het vraagt dan ook veel geduld, zowel van de jongere als van jou als jeugdwerker.

Wees voorbereid op frustratie en tegenslagen. Wees de stabiele factor die kan blijven luisteren, ook als het even niet opschiet. Alleen al het feit dat er iemand is die oprecht luistert en de moeite neemt om mee te denken, kan voor een jongere het verschil maken. Het gaat niet alleen om het vinden van de juiste hulp, maar ook om het herstellen van vertrouwen in een systeem dat hen te vaak teleurstelde.

Veel bestaande hulpverleningsstructuren zijn niet afgestemd op jongeren. Ze sluiten onvoldoende aan op hun belevingswereld, hun tempo of hun manier van communiceren. Dat maakt het extra belangrijk dat jij als jeugdwerker een brug kan vormen: tussen de jongere en de hulpverlening, tussen wantrouwen en voorzichtig vertrouwen, tussen probleem en perspectief.

5. Bied perspectief, geen oplossingen

Je hoeft geen woonst te vinden of hulpverlener te worden. Wat je wél kan doen, is samen met de jongere kijken naar mogelijkheden. Vraag wat ze nodig hebben, wat ze willen en hoe ze hun situatie zelf zien. Een toekomstgericht gesprek hen perspectief bieden.

6. Zorg voor jezelf

Dak- en thuisloosheid raakt je als mens. Het is belangrijk om je eigen grenzen te bewaken en je gevoelens te delen met medevrijwilligers, beroepskrachten, collega’s of in intervisie. Blijf niet alleen lopen met frustraties of machteloosheid.

Als jeugdwerker heb je geen toveroplossingen, maar je kan wél een verschil maken. Door nabij te blijven, vol te houden, te luisteren en te verbinden. Soms zit dat verschil in kleine dingen: een warme plek, een eerlijk gesprek, een telefoontje naar de juiste dienst. En soms zit het in het simpele feit dat jij er bent – op een moment dat niemand anders dat is.

De kracht van het jeugdwerk