Een thuis voor elke jongere: hoe beleid en jeugdwerk het verschil maken

Wat vaststaat: geen enkele jongere kiest ervoor om op straat te belanden. En dus moeten we hen ook niet de verantwoordelijkheid geven om dit probleem alleen op te lossen. De strijd tegen dak- en thuisloosheid bij jongeren is een maatschappelijke opdracht — én een beleidsprioriteit.

Van preventie tot perspectief

Een doordacht beleid focust in de eerste plaats op preventie. Jongeren moeten beschermd worden tegen het wegvallen van een veilige thuis. Dat vraagt om samenwerking tussen jeugdwerk, onderwijs, jeugdhulp, huisvestingsdiensten en welzijnspartners. We moeten signalen van onveiligheid, spanningen thuis of beginnende woonproblemen vroeg opvangen. Zeker jongeren die uit de jeugdhulp of pleegzorg komen, mogen niet op hun achttiende zonder begeleiding of woonoplossing aan hun lot worden overgelaten. Verlengde jeugdhulp en nazorg moeten structureel verankerd worden, zodat jongvolwassenen niet in een leegte vallen wanneer hun traject stopt.

Wat als het toch misloopt?

Als jongeren tóch zonder thuis vallen, moeten ze op een warme en veilige plek kunnen landen. Opvang voor jongeren moet laagdrempelig, kleinschalig en op maat zijn. Jongeren hebben andere noden dan volwassenen: ze hebben nood aan vertrouwen, aan begeleiding die hen serieus neemt, aan ruimte om fouten te maken en opnieuw te proberen. Jongerenopvang moet vertrekken vanuit verbinding, niet vanuit controle. Er moet ook aandacht zijn voor jongeren die vaak vergeten worden: LGBTQIA+ jongeren, jongeren zonder papieren, of zij met mentale kwetsbaarheden.

Bovendien stopt het niet bij opvang. Jongeren hebben perspectief nodig: een plek die van hen is, waar ze kunnen bouwen aan hun toekomst. Daarom is een beleid dat inzet op doorstroom naar betaalbare en aangepaste huisvesting essentieel. Denk aan jongerenstudio’s, collectieve woonvormen met begeleiding of flexwoningen met ondersteuning. Housing First-projecten kunnen ook voor jongeren werken, op voorwaarde dat ze aansluiten bij hun leefwereld.

Wat is housing first?

Stel je voor: je bent 19 en hebt geen vaste plek om te wonen. Je leeft van dag tot dag, zonder zekerheid of rust. Wanneer je hulp zoekt, moet je eerst aan voorwaarden voldoen — zoals stoppen met gebruiken, therapie volgen of stabiliteit tonen — nog vóór je een woning krijgt. Maar hoe bouw je aan herstel zonder een veilige plek om te wonen?

Housing First draait dat idee om. Jongeren krijgen eerst een woning, zonder voorafgaande voorwaarden. Pas daarna start de begeleiding, op maat van hun noden. Het uitgangspunt is simpel: een woning is geen beloning, maar een basisrecht. En zonder die basis is het bijna onmogelijk om school vol te houden, werk te vinden of mentaal tot rust te komen.

Voor jongeren die al veel hebben meegemaakt, denk maar aan: jeugdhulp, geweld of een onstabiele thuissituatie, biedt een eigen woning niet alleen fysieke veiligheid, maar ook mentale ruimte om opnieuw te beginnen.

Toch is Housing First vandaag nog onvoldoende afgestemd op jongeren. De aanpak is ontwikkeld voor volwassenen en houdt vaak te weinig rekening met wat jongeren écht nodig hebben: flexibele begeleiding, een stabiel netwerk, én een aanpak die aansluit bij hun leefwereld. Ook het structurele tekort aan betaalbare woningen maakt het moeilijk om dit model breed uit te rollen.

Housing First kan voor jongeren een krachtig verschil maken, maar alleen als het systeem meegroeit met hun realiteit. Een woning mag niet het eindstation zijn, maar het startpunt van een toekomst.

Kracht van het jeugdwerk

Maar er is meer nodig dan alleen woonruimte. Jongeren moeten ook hun weg vinden in het sociale vangnet, werk, onderwijs, gezondheid en relaties. Daarin speelt het jeugdwerk een sleutelrol. Het biedt jongeren vertrouwen, ontmoeting, zelfvertrouwen en een gevoel van erbij horen. Beleidsmakers moeten dat erkennen en structureel ondersteunen: het jeugdwerk als partner en belangrijke actor in het leven van jongeren zonder thuis.

Daarnaast is er nood aan structurele verandering. Jongeren hebben bestaanszekerheid nodig: voldoende inkomen, toegang tot hulpverlening en vrije tijd zonder drempels, eerlijke kansen op werk, en een beleid dat hen niet afrekent op fouten of kwetsbaarheid. Dak- en thuisloosheid bij jongeren is geen individueel falen, het is een gevolg van systeemfouten. En dus vraagt de oplossing ook systeemverandering.

Jongeren aan het woord

Als we écht het verschil willen maken, moeten jongeren zélf het woord krijgen. Zij weten wat werkt, wat faalt en wat ontbreekt. Jongeren met ervaring in dakloosheid moeten niet slechts ‘gehoord worden’, maar erkend worden als volwaardige gesprekspartners in beleid. Niet als getuigen van hun situatie, maar als experts van hun realiteit.

Juist hier toont het jeugdwerk zijn kracht. Jeugdwerk vertrekt vanuit vertrouwen in jongeren, geeft hen ruimte en verantwoordelijkheid, en versterkt hun stem. Het is geworteld in nabijheid en werkt op maat van wat jongeren nodig hebben. Jeugdwerkers bouwen bruggen tussen jongeren en beleid, en maken structurele participatie mogelijk. Ze creëren veilige ruimtes waar jongeren niet alleen hun verhaal kunnen delen, maar ook leren hoe ze impact kunnen maken. Zo wordt jeugdwerk een sleutelpartner in het bestrijden van dakloosheid én in het creëren van duurzame oplossingen die vertrekken vanuit de leefwereld van jongeren zelf.

Bij De Ambrassade pleiten we voor een beleid dat inzet op preventie, waardige opvang, doorstroom en structurele oplossingen — altijd met jongeren zelf als mede-eigenaar van de oplossing. Want een samenleving die haar jongeren geen thuis kan bieden, verliest meer dan alleen wat stenen. Ze verliest haar toekomst.

Good practices vanuit het jeugdwerk

Het jeugdwerk is niet blind voor deze problematiek. Integendeel, heel wat organisaties binnen het jeugdwerk komen hier regelmatig mee in contact. Sommigen bekijken dit vanuit een breder kader van kwetsbaarheid, anderen bouwen bewust diepgaande expertise op rond dit thema. Binnen het jeugdwerk zit dan ook heel wat kennis en ervaring die van grote waarde kan zijn.

Hieronder vind je een lijst van enkele organisaties die hier actief mee aan de slag gaan. Kijk zeker ook in je eigen lokale context welke initiatieven er zijn en welke organisaties jou kunnen ondersteunen.

Homie vzw

Homie VZW is een burgerinitiatief in Limburg dat zich inzet voor jongvolwassenen tussen 18 en 25 jaar die dak- of thuisloos zijn. Ze bieden tijdelijke opvang aan via caravans in woonwijken, kleine opvanghuizen en een netwerk van gastvrije burgergezinnen. De jongeren krijgen intensieve begeleiding op maat volgens de Missing-Link methodiek, met ondersteuning op vlak van wonen, inkomen, activering en het uitbouwen van een sociaal netwerk. Buurtbewoners en vrijwilligers, de zogenaamde ‘homies’, staan hen bij als vertrouwenspersonen en organiseren samen met hen sociale en vrijetijdsactiviteiten. Daarnaast werkt VZW Homie samen met lokale overheden en andere partners om structurele oplossingen te creëren en de belangen van dak- en thuisloze jongeren te verdedigen.

Betonne jeugd

Betonne Jeugd is een Antwerpse vzw die jongeren uit maatschappelijk kwetsbare situaties en generatiearmoede tussen 0 en 30 jaar ondersteunt via een vrijetijdsgerichte werking, waar ze kunnen chillen, voetballen, samen koken en jong zijn.

Sinds circa 2018 bouwt de organisatie een sterke focus uit op dak‑ en thuisloze jongeren: ze bereiken jaarlijks zo’n 150 jongeren via hun laagdrempelige werking. Ze vertrekken bewust niet vanuit hulpverlening, maar vanuit de leefwereld van de jongeren; zo bereiken ze jongeren die elders niet opgevangen worden en behouden de jongeren zelf regie.

Betonne Jeugd werkt via outreach: ze bieden toegang tot de werking, luisteren naar de jongeren en bemiddelen naar opvang of hulp, zonder hun autonomie te ondermijnen. Bovendien vormt de organisatie via het DAKUZIE‑netwerk samen met Caritas Vlaanderen een platform om de problematiek zichtbaar te maken, kennis te delen en beleidsmakers te sensibiliseren voor structurele veranderingen 

Arktos

Arktos vzw is een Vlaams expertisecentrum dat zich richt op kinderen en jongeren (6–25 jaar) in kwetsbare situaties, met bijzondere aandacht voor jongeren die kampen met dak- of thuisloosheid.

In Hasselt werkt Arktos nauw samen met Stad Hasselt binnen initiatieven zoals het “Way to Work”-traject, waarbij sport en jobcoaching worden ingezet om jongeren van straat op weg naar opleiding of werk te begeleiden. In Hasselt opende Arktos ook, samen met VZW Homie, een inloophuis voor dak- en thuisloze jongeren, waar ze overdag terecht kunnen voor persoonlijke begeleiding, hulp met administratie en een veilige ontmoetingsplek bieden.

Daarnaast werkt Arktos via outreach, via jongerenwerkers in lokale teams (zoals Oost‑Vlaanderen en Leuven), en organiseert het weerbaarheids‑ en leefvaardigheidstrainingen om jongeren sterker te maken en uithuiszetting of dakloosheid te voorkomen.

LEJO

Lejo vzw richt zich op jongeren in maatschappelijk kwetsbare situaties en ondersteunt hen via ervaringsgericht jeugdwelzijnswerk, waarbij ze samen met jongeren kansen creëren en structurele maatschappelijke verandering willen.

Hoewel Lejo zelf niet expliciet een dak-of thuislozenwerking aanbiedt, kloppen er wel jongeren aan bij Lejo voor hulp. Hun aanpak start vanuit de leefwereld van jongeren en geeft hen eigenaarschap over hun traject, wat hen ondersteunt in autonomie en zelfvertrouwen . Daarnaast brengt Lejo signalen en ervaringsmomenten vanuit jongeren naar beleidsmakers en maatschappelijke instellingen om structurele barrières aan te pakken. In specifieke samenwerkingsverbanden en trajecten biedt Lejo begeleiding, doorverwijzing en toegang tot opvang, zonder dat het een eigen opvangorganisatie is, en versterkt het maatschappelijke netwerken rond jongeren in kwetsbare situaties .

Waar kan je je stem laten horen? Good practices buiten het jeugdwerk

Way Home Newerken

Een Way Home-netwerk is een samenwerkingsverband van organisaties die zich inzetten om dak- en thuisloosheid bij jongeren te voorkomen en te bestrijden. Ze brengen lokale partners uit jeugdhulp, onderwijs, werk, welzijn en huisvesting samen om jongeren beter te ondersteunen bij hun overgang naar zelfstandigheid. Het netwerk focust op vroegtijdige hulp, duurzame woonoplossingen en het versterken van de zelfredzaamheid van jongeren. Zo zorgen ze ervoor dat geen enkele jongere zonder veilige woonplek of toekomstperspectief hoeft op te groeien.

Cachet

Cachet is een cliëntenorganisatie die bestaat uit en werkt voor jongeren en jongvolwassenen met een ervaring in de jeugdhulp. Ze brengen deze jongeren samen om ervaringen te delen, werken aan een positiever beeld van jongeren in de jeugdhulp en geven vorming aan hulpverleners om meer “met” in plaats van “voor” jongeren te werken.

Daarnaast adviseert Cachet vzw beleidsmakers en organisaties om structurele verbeteringen in de jeugdhulp mogelijk te maken. Hun werk is belangrijk omdat ze vooroordelen doorbreken, jongeren ondersteunen in de overgang naar zelfstandigheid en de stem van ervaringsdeskundigen een centrale plaats geven in beleid en praktijk.

In 2015 publiceerde Cachet het boek 'Sur Ma Route', dit boek bundelt de verhalen van jongeren die de overgang maken van de jeugdhulp naar het volwassen leven, met bijzondere aandacht voor het thema wonen.

De Vlaamse Jeugdraad

De Vlaamse Jeugdraad is de officiële adviesraad van de Vlaamse regering voor kinderen, jongeren en jeugdwerkorganisaties, met als kernopdracht om de stem van jongeren en jeugdwerk tot bij beleidsmakers te brengen en zo bij te dragen aan jeugdvriendelijk beleid.

De Vlaamse Jeugdraad heeft expliciet een advies uitgewerkt rond het thema wonen, waarin ze stelt dat het recht op een veilige, stabiele en kwaliteitsvolle woonplaats voor alle kinderen en jongeren momenteel niet gegarandeerd is en er dringend actie nodig is. In dit advies benadrukken ze dat jongeren in kwetsbare woon- of armoedesituaties disproportioneel worden geraakt, bijvoorbeeld jongeren zonder vaste verblijfplaats, jonge gezinnen of starters, en dat beleid hier op maat van deze groepen moet inspelen.

Meer weten?

Ben je op zoek naar meer voorbeelden van dak- en thuisloosheid bij jongeren?

• Zorgen voor mama seizoen 4 waar Amber en Impe hun verhaal en uitdagingen delen.

• Podcast 'Snapt ge mij nu? ' waar Impe en Jim uitleggen wat het is om zonder thuis te moeten leven.

• Een nieuw hoofdstuk - Musti Önlon , waar Musti aan de hand van zijn eigen ervaring laat zien waarom dak- en thuisloosheid bestrijden een beleidsprioriteit moet zijn?

• Dak- en thuisloosheid bij jongvolwassen, een onderzoek dat de ervaringen van jongvolwassenen bundelt.