Hoe coachen

Coachen of evalueren?

Het is belangrijk om te weten dat er een verschil is tussen coachen en evalueren.

Coachen is iemand helpen om  hun kennis , vaardigheden en capaciteiten te vergroten. Evalueren gaat dan weer om iemand of iets  beoordelen aan de hand van een reeks normen en samen afgestemde verwachtingen.

Hoe coachen?

Coaching kan gebeuren aan de hand van verschillende soorten frameworks. Als jeugdwerkorganisatie is het belangrijk om na te denken over het soort jongeren die zich engageren voor jullie jeugdwerk, wat voor groeitraject je deze jongeren wilt aanbieden en welke coachingsmethodieken deze trajecten mogelijk maken..

Dit gaat echter verder dan enkel een vormingsaanbod of hier en daar en informeel gesprek. Coaching moet als een rode draad lopen doorheen iedere interactie met de vrijwilliger. Niet altijd expliciet, maar als een onderliggende lijn die steeds weer bepaald op welke elementen je nadruk legt tijdens gesprekken/evaluaties en projecten.

Waarom een bepaalde nadruk leggen?

Competentiegericht coachen, talentgericht coachen, oplossingsgericht coachen, inspirerend coachen ... Al deze termen lijken misschien andere woorden voor een praktijk die in principe steeds op het zelfde neerkomt. Maar eigenlijk is niets minder waar. De coacheningsmethodiek waar je als organisatie voor gaat, bepaalt sterk hoe je de problemen en hindernissen van je vrijwilligers benadert en hoe je samen met hen tot oplossingen komt. Je kiest daarom best voor een coachingsmethodiek die past bij het soort vrijwilligers die je betrekt en het soort organisatie die je bent. Door een methodiek te kiezen, deze op maat af te stellen naar de identiteit van je organisatie en consistent toe te passen, zorg je voor dat je betrouwbaar reageert in de ogen van de vrijwilligers.

Talentgericht coachen

Gezien bij: Bazart

Soort jeugdwerking: Bazart is een kunstjeugdbeweging die speelt met kunst & cultuur. Ze zijn één van onze jongste jeugdbewegingen maar zijn reeds in verschillende steden actief. Zij werken met lokale werkingen die volledig vrijwillig draaien.

Wat:

Bazart vertrekt bij hun coaching steeds vanuit een specifieke “BAMM” coachingsstijl. Deze vertrekt vanuit bepaalde cultuureducatieve vaardigheden en begeleidersstijlen en vertrekt vanuit de 'constructivistische' educatietheorie.

BAMM is er van overtuigd dat leren een actief proces is, waarbij iedereen een eigen instappunt heeft, een eigen manier van leren hanteert en tot eigen interpretaties komt. Ze geloven er in dat vooral de betekenissen die persoonlijk relevant zijn en voortbouwen op wat iemand al kent en kan, blijven hangen. Terwijl andere benaderingen vertrekken meer vanuit ‘de waarheid’, het idee dat er één uitleg, toepassing of uitkomst is, vertrekt de constructivistische methode vanuit het idee dat vooral inhoudelijke aanknopingspunten belangrijk zijn. Kunst en erfgoed zijn natuurlijk een enorm waardevolle bron aan dit soort persoonlijke aanknoping, invalshoeken en inzichten.

Een kritiek op het constructivisme is dat het over niets meer zou mogen gaan en dat het vrijblijvend zou zijn. Maar volgens BAMM wilt dit niet zeggen dat je alle inhoud loslaat, integendeel. Je beperkt je niet tot één uitleg, maar gaat net op zoek naar diverse inhoudelijke bouwstenen, waarbij je de deelnemers aanmoedigt om kritisch te denken, iets van alle kanten te bekijken, en zich er bewust van te zijn dat de context interpretaties beïnvloedt. Niet dat eender wat goed is, maar dat het de bedoeling is om tot zo rijkelijk mogelijke betekenissen te komen. Ook bij het maken van een tentoonstelling, het ontwikkelen van een project, het begeleiden van een groep jongeren… stimuleert Bazart hun vrijwilligers niet tot één ‘juiste’ uitkomst, maar om met verschillende bouwstenen aan de slag te gaan en tot een persoonlijk resultaat te komen.

Meer informatie over de “BAMM begeleiderstijl” kan je vinden op hun site:

Competentiegerichte trajecten

Gezien bij: JES

Soort jeugdwerking: Landelijk erkende jeugdwerkorganisatie met een stedelijke inbedding. JES heeft zo’n 500 vrijwilligers die zich inzetten in buurtgerichte jeugdwerkingen met een sterke ontmoetingsfunctie. Hiernaast zetten ze sterk in op jongeren die vrijwillig een maatschappelijk initiatief op poten zetten.

Wat:

Als organisatie die werkt met een stedelijke doelgroep die vaker in een maatschappelijk kwetsbaardere positie zitten, is competentiegericht werken een waardevolle versterking voor de jongeren van JES. Volgens hen is competentiegericht werken niet iets dat enkel gebeurt op de animator of hoofdanimator cursus, maar is eerder iets dat moet aanwezig zijn tijdens alle formele en informele interacties met vrijwilligers. Hun medewerkers krijgen geregeld bijscholing/reminders om steeds opnieuw competentiegericht en bewust met hun vrijwilligers bezig te zijn. Met deze methodiek activeren ze continue bij hun vrijwilligers reflectievragen zoals 'welke competenties ben ik momenteel aan het versterken' of 'hoe geef ik taal aan de competenties die ik aan het uitbouwen ben?'

Waarom competentiegericht handelen?

Voor JES is het competentiegericht handelen in hun organisatie gebaseerd op enkele overtuigingen:

• De competentiegerichte benadering is een benadering die toelaat om te focussen op de mogelijkheden van jongeren, in plaats van op de zaken waarin ze tekort schieten.

• Doordat jongeren zicht krijgen op hun eigen competenties, kunnen ze zich beter oriënteren op de arbeidsmarkt, in opleidingen en in hun vrijetijdsbesteding.

• Een competentiegerichte benadering in leerprocessen brengt theorie en praktijk dichter bij elkaar en sluit nauw aan bij het ervaringsleren, een leervorm die beter inspeelt op de verwachtingen en leerstijl van heel wat jongeren uit onze doelgroep dan de meer theoretische leervormen.

• Door ervaringen van jongeren te vertalen in competenties en meetbaar te maken, kunnen deze competenties gevaloriseerd worden in het onderwijs en op de arbeidsmarkt.

Competentiegericht handelen is echter geen doel op zichzelf en bevat uit duidelijke valkuilen. Door te kijken naar competenties, louter in functie van de arbeidsmarkt, worden zingeving en talenten uit het oog verloren. Daarom is het belangrijk om competentiegericht handelen te kaderen in een een pedagogie die:

• vertrekt vanuit een geïntegreerd/holistisch perspectief (met aandacht voor verschillende levensdomeinen en de persoon in z’n geheel)

• vertrekt vanuit een participatief perspectief (jongeren blijven bezieler en verantwoordelijke voor hun eigen traject)

Hoe competentiegerichte trajecten opstarten:

De kern van de competentiegerichte trajecten bij Jes ligt in het ervaringsleren door middel van praktische oefeningen en activiteiten.

Ze definiëren een competentietraject als:

• 
  een geïntegreerd, dynamisch proces op maat
  

• aan de hand van activiteiten die aansluiten bij de interesse en leefwereld van jongeren,
  waarin zij bewust gestimuleerd worden om te experimenteren en hun grenzen te verleggen
  

• waardoor ze zich bewust worden van hun eigen identiteit, de impact die ze kunnen hebben, een beter zicht krijgen op hun eigen competenties (competentieherkenning) en deze kunnen ontwikkelen (= empowerment).

• 
  De jongeren worden gestimuleerd om hun traject zoveel mogelijk zelfstandig, maar met ondersteuning van een coach vorm te geven.

De opbouw van een traject ziet er voor JES uit als:

• Omgevings- en situatieanalyse door begeleider

• Visie: reflectie door de jongere(n), ondersteund door begeleider

  • Wat wil ik en waarom wil ik dat?

  • Welke invloed kan ik uitoefenen en hoe?

  • Wat zijn mijn mogelijkheden binnen de bestaande context?

• Werken van een plan door de jongere(n), ondersteund door de begeleider

  • Wat is nodig om mijn doel te bereiken? Welke stappen moet ik hiervoor zetten?

  • Wat zijn hiervoor mijn sterke punten?

  • Wie heb ik daarbij nodig? Wie kan mij daarbij helpen? Hoe ga ik deze mensen

    benaderen?

• Uitvoeren van het plan

• Evaluatie

  • Jongere(n) en competentiewerker evalueren samen het plan: is het doel bereikt, ontbreken elementen in het plan, geldt het doel nog steeds…?

• Opvolging

  • Het is niet altijd mogelijk binnen het voorziene kader ook opvolging te voorzien. Dit is echter zeer zinvol, zeker om ervoor te zorgen dat het gelopen traject ook daadwerkelijk uitwerking krijgt in het leven van de jongere, dat het meer wordt dan een éénmalige gebeurtenis.

Een of meerdere fases kunnen verschillende keren terugkomen. De verschillende stappen moeten gezien worden als een proces dat verschillende keren doorlopen kan worden en waarbij de jongeren de kans krijgen telkens meer eigenaar van hun traject te worden.

JES heeft, om deze trajecten te ondersteunen, enkele instrumenten ontwikkeld.

• Een bundeling van concrete groepsdynamische ‘competentie-uitlokkende’ oefeningen en opdrachten, assessments en jeugdwerkactiviteiten, die jongeren stimuleren om een Visietekst competenties bepaalde competentie te gebruiken en hen zo aan de lijve doen ervaren wat een bepaalde competentie inhoudt.

• Een bundeling van methodieken om feedback aan elkaar te geven over deze activiteiten, zodanig dat reflectie gestimuleerd wordt.

• Een bundeling van methodieken om tot zelfreflectie te komen.

• Competentiedefinities en -schalen, die bestaan uit een reeks gedragsindicatoren per competentie. Dit helder en toegankelijk competentiekader laat toe om competenties zo concreet mogelijk te observeren en zo objectief mogelijk te kunnen inschatten.

Andere coachingsmethodieken

Bovenstaande methodieken zijn slechts een greep uit het aanbod van soorten coaching die je als organisatie kan toepassen in je organisatie. Enkele andere opties zijn bijvoorbeeld:

Het ervaringsleren

Gezien bij: Nature vzw

Soort jeugdwerking: Nature biedt een aanbod aan avontuurlijke, meerdaagse activiteiten voor jongeren waarbij ‘Avontuur’ een cruciale plaats inneemt binnen de werking. NATURE ontwikkelt ook nadrukkelijk programma's voor bijzondere doelgroepen, in de eerste plaats voor maatschappelijk kwetsbare jongeren.

Wat: Nature is, binnen het jeugdwerk, hét aanspreekpunt als het gaat over ervaringsleren. Een coachingsmethodiek waarbij de nadruk ligt op de lerende, de 'leer-ling', eerder dan op de 'leer-stof'. Het is een vorm van leren die gaat over meemaken, met en dankzij anderen, die op eenzelfde manier en toch heel verschillend in dat proces aanwezig zijn. Waar het leren in de klassieke betekenis een proces is dat zich met andere woorden vooral afspeelt in de overdracht van kennis vanuit de leerkracht naar de leerling, is ervaringsleren een leerproces dat zich hoofdzakelijk afspeelt tussen de verschillende betrokken lerenden onderling.

Inspirerend coachen

 het boek Inspirerend coachen van Jef Clement beschrijft coaching als een uitdagend en inspirerend instrument. Jef Clement benadert coachingsvaardigheden vanuit een breed toepassingsveld, zoals in bedrijven en organisaties, op school, in het gezin, in de sport- en cultuurwereld, in de hulpverlening en bij allerlei vormen van begeleiding. Hij spreekt over 7 vaardigheden bij het coachen.

1. Exploreren: Als coach ben je nieuwsgierig en toon je oprechte interesse. Je graaft tot je de essentie volledig begrijpt.

2. Waarderen en bekrachtigen: Je erkent en versterkt de sterke punten van de coachee.

3. Betrokken confronteren: Je confronteert op een betrokken manier, met respect en empathie.

4. Uitdagen: Je daagt de coachee uit om buiten hun comfortzone te treden en nieuwe mogelijkheden te verkennen.

5. Inspireren: Je inspireert de coachee door je eigen enthousiasme en passie over te brengen.

6. Toelaten en ruimte geven: Je geeft de coachee de ruimte om zelf oplossingen te vinden en beslissingen te nemen.

7. Ontspannen: Je zorgt voor een ontspannen en veilige omgeving waarin de coachee zich vrij voelt om te groeien

Leer meer over het inspirerend coachen via het boek van Jef Clement, online of via een van de vele meerdaagse coachingstrajecten die je kan volgen.

Oplossingsgericht coachen

Oplossingsgericht coachen is een waarderende vorm van coachen die zich vooral focust op hetgene wat er is, wat krachten en talenten zijn van je vrijwilliger. Het vertrekt vanuit hoe je wilt dat de toekomst eruit ziet. Maar blijft belangrijk om de last te herkennen. Niet heel hard onderzoeken wat de oorzaken zijn (doet er minder toe doe)

Doelstelling is vooral om te luisteren bij de coachee naar wat er gewenst is en wat de hulpbronnen/krachten zijn. Tijdens het inspirerend coachen zet je waarderende kleine stapjes om een context te maken die oké is voor iedereen. Dit is vaak maatwerk dat moet passen in de krijtlijnen van de organisatie.

Oplossingsgericht coachen is wat een foute term, gaat niet perse over oplossingen vinden voor problemen, maar gaat erover om de focus te leggen op een situatie, gericht op een toekomst waar de lasten minder aanwezig zijn. Het is niet oorzakelijk en gaat niet over het probleem & een zoektocht naar een oplossing. Het kan zijn dat het probleem of de last blijft bestaan, maar we gaan dingen zoeken die de last minder zwaar maken. Kan ook acceptatie zijn, hoe we toch betekenisvol kunnen handelen.

Kiezen voor Inspirerend coachen zal altijd een beetje creativiteit vereisen van de organisatie. Het past sterk bij organisaties die inclusiviteit hoog in het vaandel dragen en niet te sterk vasthangen aan rigide structuren.

Buddy’s

Gezien bij: Groep INTRO, Tumult, Bizon

Soort jeugdwerking: Groep Intro is een grote, landelijk erkende organisatie die zich inzet op 6 pijlers: buurt, vrije tijd, school, werk, justitie en maatwerk. Ze zetten vrijwilligers in bij hun jeugd- en buurtwerkingen .
Tumult is een landelijk erkende organisatie die via vrijetijdsactiviteiten & vorming werken aan een samenleving waar jongeren geen uitsluiting moeten ondervinden. Ze organiseren kampen, cursussen etc. voor kinderen en jongeren uit een maatschappelijke kwetsbare context zoals jongeren met een vluchtverhaal.

Bizon is een landelijk erkende organisatie die kampen organiseert voor kinderen en jongeren uit een maatschappelijk kwetsbare context.

Wat: Buddy’s zijn ervaren vrijwilligers die nieuwe vrijwilligers begeleiden bij hun eerste stappen. Bij Groep INTRO trappen ze een buddytraject af met een heus startmoment om te kijken of er een goede match is tussen de nieuwe vrijwilliger en de buddy. Dit zorgt voor een warme start en een vertrouwenspersoon die vragen kan beantwoorden en praktische tips geeft. Ook Tumult zet buddy’s in om nabijheid en ondersteuning te bieden, zodat niemand zich alleen voelt. Je zou het kunnen zien als een mentor-systeem.

Bij Bizon betrekken buddies vrijwilligers dan weer zowel tijdens het kamp als na afloop. Buddies zijn bij Bizon ervaren vrijwilligers die specifiek aanspreekbaar zijn voor de vragen van nieuwe vrijwilligers. Deze ervaren vrijwilligers nemen na afloop van het kamp ook nog eens contact met hun buddies op om hen uit te nodigen voor komende ontmoetings- en bedankingsactiviteiten.

Ook Tumult werkt op deze manier. Tumult gaat jaarlijks op weekend met al hun vrijwilligers én potentieel nieuwe vrijwilligers. Hierbij vragen ze tijdens de inschrijvingen: 'ben je nieuw bij Tumult, en heb je graag een buddy tijdens het weekend' of 'ben je al lange tijd bij Tumult, en wil je buddy zijn van een nieuwe vrijwilliger'. De eerstelijns collega's maken dan een match tussen een nieuwe vrijwilliger en een ervaren vrijwilliger. ‘We brengen hen op voorhand met elkaar in contact. Zo heeft de nieuwe vrijwilliger een duidelijk aanspreekpunt tijdens de activiteit.’ De ervaren vrijwilliger kan hen dan voorstellen aan andere vrijwilligers, samen zitten tijdens het eten, uitleg geven over de locatie, ... Tumult gelooft dat op voorhand een duidelijk aanspreekpunt hebben, heel drempel verlagend kan zijn.

Groeitjes

Gezien bij: Kazou

Soort jeugdwerking: Kazou is een landelijk erkende jeugdwerkorganisatie en de jeugdwerkorganisatie verbonden aan de Christelijke Mutualiteit. Ze organiseren jaarlijks tientallen kampen voor kinderen en jongeren, begeleid door een grote groep enthousiaste vrijwilligers

Wat: De Groeitjes zijn een methodiekenbundel van Kazou om coaching toegankelijk te maken. Elke methodiek heeft een duidelijk doel, een aanpak en informatie over wanneer en hoe je deze best gebruikt: individueel of in groep, hoeveel tijd nodig is en welke mate van mondigheid vereist is.

Ze worden ingezet voor verschillende momenten: vóór een engagement, tijdens om bij te sturen of nadien om het proces te overlopen. Zowel vrijwilligers als vrijwilligerscoaches gebruiken De Groeitjes om groei en samenwerking te stimuleren. Ze dienen als een soort leidraad of als ondersteunding van de vrijwilligers.

Persoonlijke coach

Gezien bij: De Aanstokerij

Soort jeugdwerking: De Aanstokerij is een informatie- participatie organisatie die inzet op vorming via interactieve en innovatieve spelvormen. Hun vrijwilligers zijn spelontwikkelaars en vorminggevers die de ontwikkelde bordspelen begeleiden bij externe organisaties. Ze werken hiervoor met een klein team enthousiaste vrijwilligers.

Wat: De Aanstokerij werkt met persoonlijke coaches, die vrijwilligers ondersteunen bij vragen. Iedere vrijwilliger krijgt, afhankelijk van de thema’s en takenpakketten die hen interesseren, een bepaalde coach als vast aanspreekpunt. Deze coaches zijn steeds werkkrachten van De Aanstokerij met een specifieke taakomschrijving. Dit betekent ook dat de vrijwilligers en werkkrachten op een zeer horizontale manier met elkaar samenwerking en samen verantwoordelijkheid nemen voor de projecten.