Wat zijn de experimentele jeugdwerkprojecten van 2026?

OCUP organiseert socio-culturele buurtplekken in leegstaande gebouwen in Gent. Kladstad is hun experimentele jeugdwerkproject dat deze socio-culturele buurtplekken participatief invult aan de hand van de noden van jonge anderstalige nieuwkomers.

De vele projecten en initiatieven van Kladstad vertrekken uit een glazen serre en een houten huisje dat plompverloren lijkt te zijn neergezet middenin een kerk in Gent. De kerk is intussen al jaren geen religieuze plek meer, maar wordt door OCUP vzw gebruikt als buurtplek in de Gentse Rabotwijk. Een weggeefwinkel, sociale fietsenmaker, activistische nachtopvang, … In het kort, een plaats waar mensen uit de buurt terug ruimte kunnen claimen. Kladstad is de experimentele jeugdwerktak van deze ruimtebezetters. Hun werking zet zich specifiek in op het verbinden van jongeren met en zonder vluchtverhaal. Hun hoofddoel? Om ook deze jongeren een gevoel van eigenaarschap te geven over de stad waarin ze wonen. Op zoek naar de grijze zones blijven ze kritisch voor het idee dat de stad enkel bestaat voor diegenen met geld.

Kladstad werkt vraaggericht en participatief. Ze hebben geen vast aanbod, maar luisteren naar de noden, talenten en interesses van hun jongeren. Vervolgens maken ze verbindingen via hun netwerk in het sociale weefsel van Gent om met activiteiten tegemoet te komen aan wat hun jongeren nodig hebben. Hun belangrijkste verbinding is die met de ‘Renoboot’, een opvangcentrum voor anderstalige nieuwkomers in de haven van Gent.

De projecten van Kladstad maken snel duidelijk dat het vooral hun krachtige ondernemingszin, flexibiliteit en drang tot netwerken is die hen de capaciteiten geeft om zoveel mogelijk aan hun jongeren te bieden. Zo geeft hun project ‘bikes not borders’ jongeren een eigen fiets, zodra de jongeren het eigenaarschap opneemt om die te repareren. Via deze actie vervullen ze ook een signaalfunctie naar Gent. Deze jongeren wonen op de rand van de stad in een oude gevangenisboot zonder kwalitatieve connectie via openbaar vervoer, hierdoor worden ze letterlijk geïsoleerd.

De jeugdwerkers van kladstad zien zichzelf niet als stadswerkers, maar als facilitators van de noden van de jongeren. Ze zetten zich in om hun jongeren te verbinden met het culturele weefsel van de stad via projecten. Zo organiseren ze een avond vol muziek voor de jongeren zelf op Cluster festival of een wonen ze een Dabkeh voorstelling bij in kunstencentrum VIERNULVIER. Ze zetten ook  in op sport door een eigen voetbalteam uit de grond te stampen. Dit komende jaar willen ze dit uitbreiden met een toernooi voor hun meisjes die graag voetballen.

Het streefdoel van Kladstad is om hun jongeren te versterken. Ze willen hen de kracht geven om ook zonder de ondersteuning van de jeugdwerkers een weg te vinden doorheen de stad. Ongeacht de drempels waar deze jongeren iedere dag op botsen, vecht Kladstad steeds opnieuw voor het recht van deze jongeren om ruimte op te eisen en deze ruimte te gebruiken om zichzelf te ontwikkelen.

Onkruid is vooral gekend als de organisator van Horst festival, een muziek/architectuur en kunstfestival in Vilvoorde. Hiernaast beheren ze de ASIAT site en hebben ze via Niteshop een experimentele jeugdwerktak die zich inzet om Vilvoordse jongeren die tussen de mazen van het net vallen een stem te geven.

Het Asiat park maakt indruk als je er toekomt. Een gigantisch terrein waar ooit militaire voertuigen opgeslagen stonden, is nu een plek geworden waar de natuur langzamerhand de verharding overwint. Bomen breken door het asfalt, het mos wurmt zich een weg door de afgebrokkelde muren en de hele site gonst van de bedrijvigheid. Lokale ondernemers runnen diverse winkels, steeds met een lokale, ecologische insteek. Een grote polyvalente zaal die enkele keren per jaar als  bidruimte voor moslims dient, grenst aan een boulderzaal. Een buurthuis voor de lokale Spaanse gemeenschap, opgebouwd door internationale architecten met gerecupereerde materialen, opent op een centrale speelplaats. Dit park werd ooit na jaren leegstand gekraakt door een rave collectief en werd hierna aangekocht door de stad die de opdracht gaf om het in te vullen als community hub.

Hier kan je De Niteshop  terugvinden.  Niteshop omschrijft zichzelf als een derde ruimte voor de Vilvoordse jongeren die tussen de mazen van het net vallen. Wat ooit begon als tussenruimte, wordt nu een plek waar jongeren hun verhalen, praktijken en culturele expressies zichtbaar kunnen maken en kunnen verduurzamen. Ze willen die verhalen niet enkel registreren, maar willen er een dynamische co-creatieve werkplaats uit de grond te stampen. Een plek waar jongeren, samen met kunstenaars, jeugdwerkers en onderzoekers experimenteren met manieren om hun verhalen te registreren. Via muziek, podcasts en meer maken ze hun verhalen tastbaar, impactvol en duurzaam.De Niteshop begon vanuit een simpele rol. Het was een 'vuurtoren', een plek waar ‘hangjongeren’ elkaar vonden, waar vrijwilligers een klein winkeltje uitbaatten en waar jongeren die geen alcohol consumeerden, niet geïnteresseerd waren in hobby’s of andere vrijetijdsinvulling, een zeker kader en eigenaarschap kregen.

Onkruid, de organisatie die het Asiat park beheerd en De Niteshop uit de grond heeft gestampt, voelde echter snel dat er meer mogelijk was met de locatie en de jongeren. Met hun experimenteel jeugdwerkbudget gaan ze het komende jaar volop inzetten op de uitgroei van hun ontmoetingsruimte met een archief voor de verhalen van hun jongeren. Daarom  hebben ze de ruimte alvast uitgebreid met een muziekstudio die gebruikt zal worden voor podcasts, radio en meer.Net zoals alles wat Onkruid uitwerkt, wordt dit project ondersteund door visionaire architecten die ze via hun ander project, Horst Festival, aantrekken. Zo bestaat de soundproofing in hun studio uit tientallen stoelen, gerecupereerd uit het Europees Parlement. Hiernaast zetten ze volop in op samenwerking met enkele andere belangrijke spelers op de site: Arktos, Overkop, … Samen gaan ze op zoek naar registratie, maar ook naar kansen. Kansen voor de jongeren om nieuwe vaardigheden aan te leren en om een eigen nachtleven uit te bouwen. Om zo steeds opnieuw kettingreacties uit te lokken die helpen om nieuwe hoogtes te bereiken.Niteshop doet dit alles met overtuiging. Overtuiging dat er veel kruispunten bestaan tussen hun artstieke rol, hun community plek en de jongeren die ze proberen te bereiken. De drive om de jongeren serieus te nemen en hun verhalen de ruimte te geven die ze verdienen. De goesting om echte verandering mogelijk te maken samen met en voor jongeren die het gewend zijn om zich niet aangesproken te voelen.

De Stroom is een vrijetijdsdienst voor mensen met een (vermoeden) van een beperking. Activiteiten zijn laagdrempelig, breed en verwelkomen iedereen met interesse en goesting. Met Kapitein Cookie heeft de Stroom een experimenteel jeugdwerkproject dat echt thema-specifiek werkt: digitaal jeugdwerk voor kinderen en jongeren met een beperking.

In 2024 vertrok Kapitein Cookie vanuit een dringende nood. Medewerkers van De Stroom hoorden steeds vaker verhalen van deelnemers die het slachtoffer waren geworden van phishing, oplichting, afpersing of zelfs grooming. Dat kwam hard binnen. Het maakte duidelijk dat hun doelgroep, die vaak zeer digitaal vaardig lijkt, extra kwetsbaar is in de digitale wereld. Dankzij een budget van De Warmste Week konden de eerste stappen gezet worden. Dat financiële duwtje in de rug gaf hen de ruimte om expertise op te bouwen en hun medewerkers te versterken met onder andere vormingen van Mediawijs, advies van Link In De Kabel en samenwerking met Quindo. Door heel concreet aan te sluiten bij de interesses van hun jongeren (gaming, sociale media, creatief digitaal werk) kan er een inclusieve, evenwaardige toegang tot de digitale leefwereld ontstaan. Een toegang voor hun jongeren die in het reguliere aanbod vaak ontbreekt.

Want er was vooral veel nood aan een vertaalslag. Organisaties die werkten rond mediawijsheid hadden enorm veel kennis en expertise maar wisten niet noodzakelijk hoe ze die informatie konden vertalen en behapbaar maken voor jongeren met een specifieke zorgnood.

Kapitein Cookie zet in op vrijetijdsactiviteiten die jongeren helpen de digitale leefwereld te verkennen. Hierbij vertrekken ze steeds vanuit een vrijetijdsprincipe, deelnemers leren al spelend of informeel bij over digitale geletterdheid. De kennis die De Stroom opbouwt, delen ze ook met de vrijetijdssector voor kinderen en jongeren met een beperking. Deze vormingen zijn dan vooral een stand van zaken, wat er aan het ontwikkelen is in de digitale wereld en waar de organisaties van op de hoogte moeten zijn. Daarnaast kunnen deze vrijetijdsorganisaties bij Kapitein Cookie terecht voor concreet advies om zelf met digitaal jeugdwerk aan de slag te gaan.

De nood aan een organisatie als Kapitein Cookie is duidelijk. Jongeren met een verstandelijke beperking vertoeven heel vaak in de digitale ruimte. Het is voor hen een plek waar ze niet in hokjes worden geduwd en waar ze heel "vrij" kunnen bewegen. Maar die vrijheid houdt ook net risico's in, ze zijn heel vatbaar voor fake news en oplichting. De Stroom wil een soort ‘gevaarlijk spelen’ organiseren maar dan in een veilige, digitale omgeving. Kinderen mogen hun (digitale) grenzen ontdekken zonder bang te zijn voor negatieve gevolgen. Dit helpt hen beter problemen op te lossen en zelfstandiger te worden in de digitale wereld. Kapitein Cookie dient dan als veilig vangnet waar ze steeds op kunnen terugvallen.

Kuumba biedt als Vlaams-Afrikaans huis een plek aan de Afrikaanse diaspora in Brussel om hun community te versterken en identiteit te laten groeien. Hun experimenteel jeugdwerk ‘Outspoken: Mijn stem ons verhaal’ biedt een plek voor jongeren, uit de verschillende gemeenschappen, om hun verhalen zichtbaar te maken.

Kuumba is een open huis waar vragen altijd welkom zijn en mensen kunnen blijven hangen om diep in discussie te gaan. Dat kan zowel over moeilijke onderwerpen zoals dekolonisatie en discriminatie gaan maar evengoed over materie, zoals een babbel over LGBT+ aansnijden met een oudere generatie, opgegroeid in een andere cultuur.

Om hun aanbod te bepalen, werken ze vraaggestuurd. Waar zitten de talenten van hun bezoekers en enthousiaste vrijwilligers en hoe kunnen ze die gebruiken? Een vrijwilliger die in het werkleven acteur is, organiseert bijvoorbeeld mee een workshop debatteren en podiumkunst. Samen met een andere vrijwilliger die een eigen kledinglijn heeft, zijn ze druk in de weer met unieke merch.

Outspoken, hun jeugdwerkproject, wordt een traject om de safe(r) spaces die ze sinds jaar en dag hebben opgebouwd, om te vormen tot brave spaces. Ze geven jongeren uit de Afrikaanse diaspora de tijd en de ruimte om teksten te schrijven, performances voor te bereiden en die ook op een podium voor te stellen. Het proces, hun stem en de eindproducten willen ze verwerken tot video’s of andere gepaste producten. Met die teksten, performances en video’s willen ze vooral een krachtig signaal leveren tot aan de instituten en het beleid. Instellingen waarvan hun jongeren vaak het gevoel hebben dat die hen niet representeren.

Succes betekent voor hen dat ze op het einde van het jaar niet enkel materiële resultaten hebben, maar ook dat ze enkele grote instellingen hebben kunnen wakker schudden over de dagelijkse realiteit van hun jongeren. Via events, straatfeesten en partnerschappen willen ze zichzelf zichtbaar maken en jongeren betrekken. Ze hopen ook dat enkele van die jongeren gemotiveerd worden om de taak van ambassadeur op te nemen en de topics blijven aankaarten. Maar het belangrijkste voor hen is dat hun jongeren fier zijn op wat ze hebben kunnen verwezenlijken. Dat ze konden doen wat ze wouden en zich ondersteund voelden om hun doelen te bereiken.

Naast deze brave spaces om ongehoorde stemmen zichtbaar te maken, blijft het centrale doel voor Kuumba huiselijkheid en het experiment. Ze zijn een plek waar mensen die zich uitgesloten voelen, een plaats vinden en hun talenten kunnen ontdekken.